• BDU

'Gifschandaal' DuPont lijkt niét mee te vallen

SLIEDRECHT PFOA stapelt zich op in lichaam en milieu. Dat geldt ook voor het verontrustende nieuws dat steeds weer en in in steeds hevigere mate naar buiten komt over de historische uitstoot hiervan door DuPont, de chemische fabriek die recht tegenover Sliedrecht ligt. Er komt een debat over in de Tweede Kamer. Ook in de Sliedrechtse politiek worden de messen geslepen. Leden van Provinciale Staten (de provincie is het bevoegd gezag, wat wil zeggen dat ze verantwoordelijk waren voor de vergunningverlening en het toezicht) hebben zich al uitgesproken. Ze gaven aan dat het mee lijkt te vallen, maar of ze er nog steeds zo over denken?

Door Erik de Bruin

Er is de afgelopen week immers nogal wat 'troep' naar buiten gekomen. Het Algemeen Dagblad opende donderdag niet met de uitslag van het Oekraïne-referendum, maar met het nieuws dat de eerste bloedtest van twee omwonenden een zorgwekkend resultaat heeft opgeleverd. De krant ging met het Dordtse echtpaar, dat al 32 jaar schuin tegenover de omstreden fabriek woont, mee naar het in het Albert Schweitzerziekenhuis in Dordrecht gevestigde Result Laboratorium. In hun bloed zit een veel hogere PFOA-concentratie dan het RIVM voorspelde. Met andere woorden: ze hebben aanzienlijke gezondheidsrisico's gelopen. Wie de voorpagina omslaat ziet bij het vervolgartikel het bekende plaatje uit het RIVM-rapport staan waarop de twee gekleurde risicogebieden zijn afgebeeld. Hoewel in de buurt van Chemours (het huidige DuPont) wonend, vallen ze net buiten de tweede contour, die door het RIVM als veilig was bestempeld omdat daar geen concentraties boven de (later vastgestelde) gezondheidskundige grenswaarde zijn berekend. Hetgeen, zo vertelde het onderzoeksinstituut vorige week tijdens een informatiebijeenkomst, voorspellingen zijn. Door middel van een steekproef zou dit, zo beveelt het RIVM aan, gevalideerd moeten worden.

Lycrafabriek

De AD-journalisten, die eerder ook al onthullende artikelen maakten over bodemverontreiniging op het terrein van DuPont en dat van drinkwaterbedijf Evides, de overbuurman, en schokkend hoge bloedwaarden van werknemers, waren maandagavond te gast in RTL Late Night om over dit gifschandaal, zoals het item werd genoemd, te praten. Op zaterdag was in het actualiteitenprogramma EenVandaag te zien dat vrouwen die in het verleden in de lycrafabriek van DuPont hebben gewerkt ernstige zwangerschapsproblemen hebben gekregen. Het gaat om miskramen, doodgeboren kinderen, baarmoederhalskanker, geboorteafwijkingen en vruchtbaarheidsproblemen. PvdA-fractievoorzitter Anton van Rees, die zich vol op deze onverkwikkelijke zaak heeft gestort, twitterde (op persoonlijke titel) dat DuPont zich schuldig heeft gemaakt aan moord met voorbedachte rade op het ongeboren kind. Pieter van Vollenhoven maakte van hetzelfde medium gebruik om het overheidstoezicht aan de kaak te stellen. ,,Het is echt verontrustend dat zij niet heeft ingegrepen bij DuPont, waar tientallen jaren onveilig is gewerkt", aldus de voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid, die maandag aan EenVandaag vertelde dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), die hij zelf heeft voorgezeten, onderzoek zou moeten doen naar de rol van de Inspectie SZW (de voormalige Arbeidsinspectie) bij de lycrafabriek.

'Schuldig'

Terug naar PFOA en het provinciale debat op 6 april, dat dankzij alle nieuwsontwikkelingen (wat volgt er nog meer?) alweer een eeuwigheid geleden lijkt. Overeenkomst met dimethylacetamide (DMAc), dat werd gebruikt bij het productieproces van lycra, is dat beide stoffen vrij recent op een Europese lijst met zeer zorgwekkende stoffen zijn geplaatst. Perfluoroctaanzuur in 2013 en dimethylacetamide een jaar later. 'Al' in 2012 is DuPont wereldwijd gestopt met PFOA. Of zij daarvoor een schouderklop verdient, is echter de vraag. De Amerikaanse actiegroep Keep Your Promises DuPont vindt dat het bedrijf moet bloeden. ,,DuPont is schuldig. Decennialang is verzwegen dat PFOA een zeer gevaarlijke stof is terwijl ze wel van de gezondheidsrisico's wisten. DuPont vertelde echter niets. Werknemers, omwonenden, overheden ... ze werden allemaal onwetend gehouden." Mark Fleischman heft zijn vinger. ,,Nu noemen ze zichzelf Chemours. Om zich te verschuilen, maar er is geen plek om te schuilen." Hij maakt deel uit van deze vanuit de VS overgevlogen actiegroep. Naast hem zit Paul Brooks, de arts die in de omgeving van de teflonfabriek in Parkersburg, West Virginia zeventigduizend bloedtests heeft afgenomen. Een wetenschappelijk panel, gefinancierd door DuPont ('zij werd hiertoe gedwongen'), heeft zich hierover gebogen en over de risico's van PFOA-besmetting. Zij concludeerden dat verschillende ziektes (zoals nier- en zaadbalkanker als ook schildklierafwijkingen, een verhoogd cholesterolgehalte, hoge bloeddruk bij de zwangerschap en colitis ulcerosa, een ontstekingsziekte van de dikke darm ) in verband kunnen worden gebracht met deze chemische stof. Wie één van deze ziektes onder de leden heeft, kan een rechtszaak aanspannen. Dat is ongeveer 3500 keer gebeurd. Eén zaak is inmiddels onder de rechter geweest. De schadeclaim van ruim anderhalf miljoen dollar die was ingediend door een vrouw die aan nierkanker heeft geleden (bron: Follow The Money) is toegewezen. DuPont is in hoger beroep gegaan.

'Grote verschillen'

Nadat Keep Your Promises haar verhaal had gedaan (dit moest binnen drie minuten) was de beurt aan de volgende inspreker, te weten: Erik Meijer, de directeur van Chemours Nederland. ,,Ik zit hier vooral om informatie te geven over PFOA in de Dordrecht-situatie", benadrukte hij meteen waarna hij verwees naar de vorige inspreker. ,,Er lopen rechtszaken in Amerika. Vanwege hun aanwezigheid zullen we voorzichtiger zijn dan we eigenlijk willen zijn." Vervolgens stak hij in op het RIVM-rapport. De uitkomsten zijn volgens Meijer heel duidelijk. ,,Er is een groot verschil tussen Amerika en hier. De mate van blootstelling is daar veel hoger, het gebied is veel groter en waar de PFOA-discussie in Parkersburg met name over water gaat, spreken we hier eigenlijk alleen over luchtemissies. Grote verschillen dus." Zoals hij een dag eerder ook tijdens de in het Dordtse Postillion Hotel georganiseerde informatiebijeenkomst had gedaan , lichtte hij ten overstaan van de provinciale politici uit dat Chemours een volledige afsplitsing is van DuPont. ,,We zijn een zelfstandig bedrijf, die wel de lasten en lusten heeft overgenomen." Wat hij daarna zei, was ook een herhaling van zetten, namelijk: dat niet alleen DuPont PFOA heeft gebruikt ('onze concurrenten uit Azië doen dat nog steeds') en dat het bedrijf op eigen initiatief het voortouw heeft genomen om het gebruik van deze stof te minimaliseren en - tien jaar later - te elimineren. ,,Daar was geen wettelijke basis voor, geen eis vanuit de overheid, met wie we altijd in overleg zijn geweest over wat wel en wat niet kan", aldus Meijer, die uitlegde dat perfluoroctaanzuur een hulpstof is die er tijdens het productieproces van teflon voor zorgt dat de reactie goed verloopt. Uiteraard kreeg hij de vraag voorgelegd welke stof daar nu voor wordt gebruikt en of dit veilig is. ,,We hebben de oude zeep vervangen door een nieuwe", antwoordde de Chemours-directeur. ,,Dit project, dat GenX wordt genoemd, heeft tien jaar geduurd. De stof die hieruit voortgekomen is, is uitgebreid getest. Niet alleen op productkwaliteit, ook op veiligheid. Het verschil met PFOA is dat de stof niet accumuleert, maar het lichaam snel verlaat en minder toxisch is. De GenX-stof, om het zo even te noemen, behoort tot een veel lagere gevaarsklasse." ,,Waarom is DuPont zo lang doorgegaan met PFOA terwijl het bedrijf de gevaren wist?", wilde Harm Groenendijk van de PVV weten waarna Meijer hetzelfde bandje afdraaide. ,,Alle gegevens zijn gedeeld met de overheid. Er was geen aanleiding om te stoppen. We hebben metingen gedaan en beschermden onze mensen. Door de blootstelling te minimaliseren hebben we onze verantwoording genomen. Dat is de hoofdtaak van DuPont: goed en verantwoord omgaan met gevaarlijke stoffen." ,,Of we bereid zijn bloedtesten te betalen? Die vraag is nu niet aan de orde. Het RIVM stelt een modelvalidatie voor in de vorm van een steekproef onder omwonenden. Als het nodig blijkt te zijn, gaan we hierover in gesprek met overheden."

'Zwart gat'

,,Zeer goed georganiseerd." Zo bestempelde Willem Minderhout (PvdA) de inloopbijeenkomst in het Postillion Hotel. ,,Voor zover mogelijk werd er openheid geboden aan verontruste bewoners. Als we de bevindingen van het RIVM onder de loep nemen, lijkt het mee te vallen en is er waarschijnlijk geen sprake van schadelijke gezondheidseffecten. Wel is er een zwart gat van bijna dertig jaar (doelend op de periode 1970-1998) waarvan de emissiedata zijn verdwenen. Ik heb van Keep Your Promises gehoord dat DuPont een voorbeeldige administratie voert en ga er dus van uit dat die gegevens nog terug te vinden zijn." Hij noemde het statistisch onderzoek dat de Dienst Gezonheid en Jeugd op eigen initaitief heeft uitgevoerd (zij constateerde dat het aantal kankergevallen in deze regio niet afwijkt van landelijke cijfers) een geruststellend signaal. ,,Dat laat niet onverlet dat er heel veel mensen zijn met zorgen." ,,De zorgen van de omgeving kan ik me goed voorstellen", begon Lies van Aelst (SP) haar betoog. ,,Vóór 2002 is er weldegelijk écht te veel uitgestoten. Omwonenden hebben mogelijk lange tijd in een onveilige situatie geleefd." ,,Welke lessen leren we hieruit?", vroeg Anneke Wijbenga van D66 zich hardop af. Ze was niet het enige Statenlid. 'Was de vergunningverlening en het toezicht adequaat?' 'Wat betekent dit voor de huidige vergunning?' 'Zijn er in Zuid-Holland meer van dit soort situaties te verwachten?'

'Papieren tijger'

Harm Groenendijk, het al genoemde Statenlid van de PVV, begrijpt niet waarom niet de PFOA-uitstoot ondanks de aanwezige kennis ('bij zowel DuPont als in de wetenschappelijke wereld') zo ruim is geweest. Hij zet openlijk vraagtekens bij de rol die de provincie en de omgevingsdienst (het uitvoerend orgaan) hebben gespeeld. ,,De 'papieren tijger-constructie' (daarmee doelend op schriftelijke handhavingscontroles, red.) is wat ons betreft verleden tijd. De overheid dient te brullen als een leeuw als emissieoverschrijdingen worden geconstateerd en te klauwen als een echte tijger." Groenendijk zei niet te lang stil te willen staan bij wat in het verleden is misgegaan. ,,We maken ons meer zorgen over de toekomst." ,,Ik wil daar nog wel even bij stilstaan", haakte Chris van der Velden van de SGP-ChristenUnie in op het betoog van de vorige spreker. ,,Hoe kan het dat van 1985 tot en met 2001 vijfhonderd kilo per jaar is uitgestoten terwijl dat niet was vergund? Hoe kan het dat er ook een andere PFOA-bron was (hetgeen pas twee maanden geleden, na de beantwoording van Sliedrechtse vragen, boven is komen drijven, red.) die al die jaren niet bij de provincie bekend was?" Verder merkte ook hij op dat het qua gezondheidsrisico's mee lijkt te vallen. ,,We moeten wel goed kijken naar de vervangende stof (GenX, red.)." Maurits de Haan (CDA), zelf woonachtig in Sliedrecht, waar hij deel heeft uitgemaakt van de gemeenteraad, gaf aan dat de 'vermeende' onrust zich beperkt tot een kleine groep inwoners. ,,Als ik eerlijk mag zijn, zijn er in Sliedrecht grotere zorgen over de file- en fijnstofproblematiek op de A15. Dat neemt niet weg dat we de zorgen weldegelijk serieus moeten nemen." Het RIVM-rapport en de aanbevelingen van het onderzoeksintituut noemde hij goed onderbouwd. ,,De onrust is niet op slag verdwenen, maar er wordt actie ondernomen en dat is goed." Om er als slotzin aan toe te voegen: ,,Het verleden kunnen we niet veranderen, de toekomst wel." ,,Waarom worden we altijd achteraf met dit soort zaken geconfronteerd?" Met deze kritische opmerking sloot Willem Bakx van 50Plus de rij. ,,Het is altijd reactief, nooit proactief. Waarom is DuPont bij de fabricage van teflon op een andere stof overgaan? Dat zal niet voor niets zijn geweest."

'Beste aannames'

Tot slot was het aan de gedeputeerden om deze spervraag aan vragen over verleden, heden en toekomst te beantwoorden. Rik Janssen deed dat als eerste. Richting de PvdA gaf hij aan dat de periode 1970-1998 'niet helemaal een zwart gat is'. ,,Er waren brokken aan informatie beschikbaar. Het RIVM heeft niet zomaar iets berekend. De beste aannames zijn gebruikt om een uitstoot van vijf ton per jaar in te schatten. Ze willen wel graag meer informatie. We gaan zelf uitgebreid door onze emissiearchieven heen en zullen dit ook aan Chemours vragen. Het bedrijf heeft al gezegd medewerking te zullen verlenen. Over twee weken gaan we hierover om de tafel." Richting de SP zei hij dat je met de kennis van nu kunt stellen dat er te veel is uitgestoten. ,,Dat is wat anders dan dat de verguning is overschreden. Er werd veel uitgestoten, maar dat viel binnen de vergunning." ,,Op de vraag van GroenLinks en de PVV hoe het komt dat DuPont zo lang is doorgegaan en dat daar, al werd dat niet letterlijk zo gevraagd, geen stokje voor is gestoken, gaf Janssen het antwoord dat PFOA pas sinds 2013 op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) staat. ,,Het is maar de vraag of de stof aantoonbaar kankerverwekkend is", merkte de gedputeerde op. ,,Ik weet dat er vanuit Amerika andere geluiden zijn en daarom is het goed dat er gegevens en onderzoeken worden uitgewisseld. Zodat er helderheid komt." Richting PVV zei hij nog dat er sinds 1 januari 2011, toen de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid het levenslicht zag, wordt 'gebruld' en 'geklauwd'. ,,OZHZ voert niet alleen papieren controles uit."

,,De kennis van nu is niet de kennis van de toekomst", zei collega-gedeputeerde Floor Vermeulen. ,,De les is dat we constant alert moeten zijn en nieuwe technologieën tegen het licht moeten houden. Dat gebeurt ook. Er is nu een Europees onderzoek gaande naar de GenX-technologie. Om te kijken of die wel zodanig is zoals wij denken dat die is." Hij deelde ook mee dat de Zeer Zorgwekkende Stoffen worden bekeken die nu nog worden gebruikt door DuPont. ,,Dat doen we op verzoek van het Sliedrechtse college."

Raadhuis

In het raadhuis van Sliedrecht vindt vanavond (12 april) een zogenoemde beeldvormende raadsvergadering plaats over dit veelbesproken onderwerp. Te gast zijn het RIVM, de Dienst Gezondheid en Jeugd, de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en het bedrijf zelf om toelichting te geven en vragen te beantwoorden, die zowel vanuit de raad als vanaf de publieke tribune kunnen worden gesteld. De beraadslagingen over DuPont/PFOA en misschien nog wel andere stoffen (de fractie van de SGP-ChristenUnie twitterde dat zij vragen heeft gesteld over DMAc) duren van 19.30 tot 21.00 uur.