• Kliniek De Gantel aan de Wilhelminastraat in Sliedrecht

    Simon Fousert

Kijk in de keuken bij psychiatrische kliniek De Gantel 

SLIEDRECHT De dood van de Utrechtse Anne Faber hield Nederland recent wekenlang bezig. De verdachte, een veroordeelde zedendelinquent, verbleef in psychiatrische kliniek Altrecht Aventurijn ter voorbereiding op zijn terugkeer in de maatschappij. Dat juist hij opnieuw de fout inging, zorgde voor bakken kritiek, ook in de richting Altrecht. Was dit niet te voorkomen? De Sliedrechtse kliniek De Gantel pleit voor nuance in deze discussie en gaf Het Kompas een kijkje in de keuken.

door Simon Fousert

 

,,Hallo?" Een vrouwenstem klinkt uit de gesloten kamer. ,,Hallo?", roept ze nogmaals. ,,Kan iemand mij helpen?" De kamer is de 'separeer' zoals de separeercel (of isoleercel) in jargon wordt genoemd. Het is een van twee sobere, afgezonderde kamers in de psychiatrische kliniek aan de Wilhelminastraat, waar overigens geen forensische cliënten worden behandeld.

Gezellig, nee, verre van, maar zo mensonterend zoals te zien in films, ziet de kamer er ook weer niet uit. Er staat een bedbank, er is een vast toilet, maar er hangt ook een krijtbord aan de muur waarop cliënten hun gedachten en/of gevoelens kunnen uiten. Er kan zelfs een radio aan. Elk kwartier kijkt een verpleegkundige hoe het gaat. ,,Twee kamers op ruim honderd cliënten voor wie er hier plek is", weet Frans Hoogland, teamleider spoedklinieken, waar patiënten met behandelaars aan hun herstel werken met als doel zo snel mogelijk naar huis te kunnen. ,,Dat is natuurlijk niet veel en ze zijn zelden allebei bezet." 

Hoelang cliënten in de afgezonderde kamer verblijven, verschilt volgens Hoogland sterk. ,,Het is misschien een flauw antwoord, maar zo kort mogelijk. Vergelijk het met de intensive care van het ziekenhuis. Soms krijg je na een uur alweer contact, soms duurt het een dag of twee voordat dat weer mogelijk is. Als herstellen eerst niet lukt op de open afdeling, ga je naar het gesloten gedeelte. Soms, als mensen heel erg in de war zijn en een acuut gevaar vormen voor zichzelf of voor anderen, dan is kort separeren een optie. De ervaring leert dat men er achteraf nooit problemen mee heeft."

 

COMMUNICATIE Toch wordt zo veel mogelijk met de cliënt overlegd, hoewel in sommige gevallen van goede communicatie weinig sprake kan zijn. ,,Sommigen zien niet in dat ze ziek zijn of zijn niet meer wilsbekwaam. Depressie of iets dergelijks is moeilijk tastbaar te maken op een scherm", aldus Hoogland. ,,We kunnen, zoals bij een tumor, geen scan maken." Maar dat maakt het niet minder wetenschappelijk, vult collega en psychiater Patricia Nazir aan. Ze volgde na een studie geneeskunde de specialisatie psychiatrie bij Yulius en werkt er vanaf 2008. ,,Ja, het is een mentaal zwaar beroep, tegelijkertijd leert het je ook om dankbaar te zijn voor de gezondheid van jezelf en gezin. Daarnaast zie je hier op de spoedkliniek als mensen opknappen ook snel resultaat."

 

Nazir en Hoogland laten de gesloten afdeling zien, maar die verschilt qua uiterlijk feitelijk niets met het open gedeelte. ,,Alleen de deur maakt het tot een gesloten afdeling", licht Hoogland toe. ,,De behandeling is verder ook hetzelfde." De Gantel heeft zes afdelingen. Open en gesloten voor ouderen, volwassenen en jongeren. Aan de muren hangen foto's van belangrijke gebeurtenissen uit de regio. ,,Die leveren leuke gesprekken op", weet Hoogland.

Naast de centrale huiskamer met keuken is er een nog kleine ruimte om bezoek te ontvangen, voor gesprekken of andere activiteiten. Zo staat er bij de ouderen een piano, maar bij de jongeren een tafeltennis - of voetbaltafel. Verder hangt er een informatiebord, met onder andere het rooster van de verpleegkundigen, die iedere drie of vier cliënten onder hun hoede hebben. ,,Een groot verschil met vroeger", vertelt Hoogland. ,,Toen had je samen met een ander zorg voor 25 cliënten."

De kamers zijn vrij ruim, met eigen toilet en douche. Het is mogelijk om op een knop te drukken om hulp in te schakelen en, terwijl iemand onderweg is, met een ander te praten via de intercom.

,,Met de middelen die wij tot onze beschikking hebben, hebben we het goed voor elkaar", vindt geneesheer-directeur en psychiater Kees Oosterwijk. Net als zijn collega's vertelt hij gepassioneerd over zijn werk en wat er écht gebeurt in een kliniek als De Gantel en geestelijke gezondheidszorg (ggz) in het algemeen. Er bestaan nogal wat misverstanden, die met name bij gebeurtenissen als de zaak van Anne Faber regelmatig de kop opsteken.

Rode draad in de gesprekken met de medewerkers van De Gantel is dat de ggz los gezien wordt van de 'reguliere' medische zorg. Oosterwijk: ,,Laatst hoorde ik de politiek iets zeggen over overlast van drugs - en alcoholgebruikers en mensen met psychische problemen. Niemand die daar op reageert." Hij kan zich er nog over opwinden. Volgens Oosterwijk is dat hetzelfde als drugs - en alcoholgebruikers met longkankerpatiënten over een kam scheren. ,,Wij behandelen in de kliniek geen mensen die zich even niet zo lekker voelen, nee, het gaat om personen die door depressie niet meer in staat zijn om te werken etc. Die dood willen en dat als enige oplossing zien. Deze mensen zijn ernstig ziek." Collega Bakker vult aan: ,,De maatschappij heeft depressie ten onrechte aan de zelfkant doen belanden." Bakker is teamleider van het crisisteam en Intensive Home Treatment (IHT), waarbij de behandeling bij een cliënt thuis plaatsvindt.Oosterwijk geeft een ander voorbeeld. ,,In Nederland zijn wij altijd heel goed in blaming en shaming. 'Hoe kan dit?' wordt er vaak geroepen bij suïcide. 'Hij was toch in behandeling?' Ik begrijp dat die vraag wordt gesteld. Aan de andere kant gebeurt dat niet als er iemand aan kanker of hartfalen overlijdt." Hij hecht eraan te benadrukken dat het overgrote deel van de mensen die De Gantel na gemiddeld vier tot zes weken een stuk stabieler naar huis gaan. Met de IHT-behandeling wordt, als dat mogelijk is, al geprobeerd de overgang van kliniek naar het oude leven toe een stuk te verkleinen.

 

FILTEREN ,,We onderschrijven de onrust", zegt Bakker terugkomend op de nasleep van de zaak Anne Faber. ,,Maar als kliniek hebben we ook een rol om die onrust weg te nemen." Hoogland begrijpt de ongerustheid ook wel. ,,Maar als ik zelf opgenomen moet worden, ben ik blij dat deze mogelijkheid er is." Door zijn werk realiseert hij zich goed dat dit ook zeker een mogelijkheid is. ,,Ik ben zeker anders tegen het leven aan gaan kijken. Het kan iedereen overkomen als er iets ingrijpends gebeurt en je dit niet kunt verwerken." De psychiaters vertellen dat privé en werk scheiden hen nog goed afgaat. ,,Je leert om te filteren", zegt Hoogland. ,,En aan het einde van een dienst draag je de zorgen letterlijk en figuurlijk over aan collega's." Oosterwijk: ,,Ik ga elke dag nog steeds vrolijk naar mijn werk."