• Erik de Bruin

Teflon-fabricage DuPont onder de loep

DORDRECHT Bij de productie van het welbekende teflon (denk aan de anti-aanbakpan van Tefal) maakte het Dordtse chemiebedrijf DuPont, dat recht tegenover Sliedrecht ligt, tot september 2012 gebruik van de voor menigeen onbekende stof perfluoroctaanzuur. Daar kraaide geen haan naar. Bij de teflonfabriek van DuPont in het Amerikaanse Parkersburg (West-Virginia) was en is dat wel anders. Er lopen zo'n 3500 civiele rechtszaken tegen het concern, zo is te lezen in een recente publicatie op de Nederlandse website Follow the Money, die zich in in het journalistieke artikel afvraagt of de toezichthoudende instanties in ons land zaten te slapen. Een telefoontje naar de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en de Dienst Gezondheid & Jeugd in hetzelfde district leert dat ze bezig zijn met het verzamelen van informatie. Zowel landelijk (in de Tweede Kamer) als op lokaal en provinciaal niveau zijn er afgelopen week politieke vragen gesteld.

Erik de Bruin

Op basis van Amerikaanse bronnen stelt FTM, dat diepgravende journalistiek zegt te bedrijven waarbij de nadruk ligt op duiding en waarheidsvinding, dat er overtuigende aanwijzingen dat PFOA kankerverwekkend is en verschillende ziektes kan veroorzaken. In het artikel staat dat sinds 2001 bekend is dat perfluoroctaanzuur (in de VS beter bekend onder de molecuulnaam C8) een van de giftigste en hardnekkigste stoffen is die in het milieu en in het menselijk lichaam terecht zijn geraakt. In Parkersburg zijn (FTM verwijst hiervoor naar een reconstructie van de Huffington Post) honderden werknemers ziek geworden. In een straal van tachtig mijl rond de teflonfabriek is volgens het journalistieke platform sprake van ernstige vervuiling van het drink- en grondwater.

BEVOLKINGSONDERZOEK In Sliedrecht heeft de PvdA-fractie aan de bel getrokken middels schriftelijke vragen aan het gemeentebestuur. De sociaaldemocraten zijn van mening dat alsnog vastgesteld dient te worden of zo ja en welke gezondheidsrisico's inwoners van Sliedrecht hebben gelopen. Fractievoorzitter Anton van Rees vroeg op persoonlijke titel aan de Dienst Gezondheid & Jeugd of hij zich kan laten testen op een verhoogde PFOA-concentratie. Een preventief bevolkingsonderzoek zou hij een passende maatregel vinden. Het woord preventief roept vragen op. Als blijkt dat de medewerkers van DuPont en mensen die in de omgeving van de fabriek wonen gezondheidsrisico's hebben gelopen, is het kwaad immers al geschied. ,,Toch kan het waardevol zijn om te weten hoeveel PFOA-moleculen in het bloed zitten. Mensen zijn dan alerter op de symptomen van ziektes waar deze stof mee wordt geassocieerd", aldus de lokale politicus.

In het FTM-artikel worden leverkanker, zaadbalkanker, een verhoogd cholesterolgehalte, hormoonverstoring, colitis ulcerosa (een ontstekingsziekte van de dikke darm), verminderde vruchtbaarheid, nierkanker, blaaskanker en geboorteafwijkingen genoemd. Een woordvoerster van de Dienst Gezondheid en Jeugd laat weten dat wordt gekeken naar het causale verband tussen PFOA en bepaalde ziektes. ,,De omgevingsdienst brengt de uitstoot van deze stof in beeld. Als deze trajecten zijn samengebracht kunnen we bepalen of het zinnig is om een bevolkingsonderzoek te houden. Daar brengen we advies over uit aan het provinciebestuur."

EMISSIEGEGEVENS De provincie is het bevoegd gezag. Zij voert over deze kwestie overleg met de omgevingsdienst (verantwoordelijk voor toezicht en handhaving en het toetsen van aanvragen voor milieuvergunningen), zo kregen de politieke partijen in Dordrecht en Sliedrecht te horen nadat zij vragen hadden gesteld aan hun colleges. De gemeentebesturen wachten af waar Gedeputeerde Staten mee komen. 'Vrijdag wordt meer bekend over de emissiegegevens', staat in een e-mail die Het Kompas en andere informerende media (waaronder de NOS en RTV Rijnmond) dinsdag kreeg van de gemeente Sliedrecht. De Dienst Gezondheid & Jeugd Zuid-Holland Zuid heeft, zo laat de gemeentevoorlichter weten, een eerste inventarisatie gedaan. ,,Er is bij ons geen signaal bekend dat er meer kanker in Sliedrecht zou voorkomen dan in de rest van de regio Zuid-Holland Zuid of in Nederland", meldt de instantie. ,,De sterftecijfers door kanker van 2007 tot en met 2012, zoals opgenomen in de Volksgezondheid Toekomstverkenning, zijn niet hoger dan gemiddeld in het hele district."

Ger-Jan van den Elsen, de voorlichter van Chemours, het bedrijf dat de teflon-activiteiten van DuPont in juli dit jaar heeft overgenomen, laat weten dat de PFOA-emissies zijn gemeten en gerapporteerd in milieujaarverslagen en dat DuPont zich aan de wet- en regelgeving hield. De stof kwam in de lucht en in het rivierwater terecht. Vanaf 2012 wordt perfluoroctaanzuur niet meer gebruikt bij de fabricage van teflon. ,,We maken gebruik van alternatieve hulpstoffen die uitgebreid zijn getest", aldus Van den Elsen. ,,PFOA is uitgefaseerd. In Dordrecht zijn we in 2012 gestopt, wereldwijd een jaar later."

'AL GEËFFECTUEERD' De woordvoerder van het chemieconcern legt verder uit dat DuPont voorop heeft gelopen in het EPA-programma. ,,In de loop der jaren zijn steeds meer maatregelen genomen om de uitstoot naar het milieu te verminderen." De Environmental Protection Agency is het Amerikaanse RIVM. ,,Omdat PFOA een stof is die moeilijk afbreekt en dus relatief lang in het lichaam blijft zitten en niet precies vaststaat welke effecten deze stof heeft op de gezondheid van mensen is de Amerikaanse overheid in 2006 een programma gestart om samen met de chemische industrie het gebruik van PFOA uit te faseren. DuPont was een van de eerste bedrijven die hieraan heeft deelgenomen. Op basis van vrijwilligheid. In tegenstelling tot andere fabrikanten in China en Rusland hebben wij dit al geëffectueerd. De afspraak was om uiterlijk in 2015 te stoppen."

In Dordrecht werden de medewerkers vanaf 2005 elke twee jaar getest op de hoeveelheid PFOA-moleculen in hun lichaam. Volgens Van den Elsen was het onderzoek erop gericht om vast te stellen of zij wel op de juiste manier handelden. ,,Als bleek dat er relatief veel PFOA in het bloed voorkwam, gaf ons dat de mogelijkheid op individueel niveau de werkwijze te verbeteren." Chemours, zijn werkgever, is een spin-off van DuPont. ,,Het concern heeft op 1 juli 2015 haar chemieactiviteiten verzelfstandigd in een bedrijf dat Chemours heet. De voornaamste reden was dat DuPont zich is gaan focussen op zogenoemde life science-producten als energie, landbouw en voedsel."

MILIEUVERGUNNING Als het om de overkant gaat, rinkelen in het rivierdorp al snel alarmbellen. Dat had meestal te maken met de stort van asbesthoudend materiaal op de Derde Merwedehaven, de veelbesproken- en bekritiseerde afvalberging die eind 2012 werd gesloten, maar ook DuPont heeft in het beklaagdenbankje gezeten toen in datzelfde jaar bleek dat uit een fabriekspijp veel meer werd uitgestoten dan gedacht. Hetgeen overigens, zo bleek uit onafhankelijk extern onderzoek, geen gezondheidsschade heeft veroorzaakt. Bij een aanvraag om de vergunning uit te breiden werden vraagtekens gezet. Mede dankzij een kritische zienswijze van de gemeente Sliedrecht paste DuPont de aanvraag aan en werd het veiligheidsbeleid verder aangescherpt. Dat was het werk van Johan Vollenbroek, de milieudeskundige die de Derde Merwedehaven en de provincie als handhavend orgaan regelmatig in verlegenheid bracht. Stichting Werkgroep Derde Merwedehaven maakte jarenlang gebruik van zijn chemische en juridische kennis alvorens ook de gemeente van zijn diensten gebruik maakte.

Navraag bij de gemeente leert dat Vollenbroek ditmaal niet is geraadpleegd. Het Kompas wilde hem vragen zijn licht te laten schijnen over PFOA, maar slaagde er niet in hem te bereiken. De krant sprak wel met Arie de Ruiter van bovengenoemde actiegroep, die, zo vertelt hij, na de sluiting van de afvalstort een slapend bestaan leidt. ,,We hebben het stokje overgegeven aan de gemeente. Milieuwethouder Theo den Braanker heeft ons verzekerd dat de overkant nadrukkelijk in de gaten wordt gehouden. Daar hoeven we niet op aan te dringen."

LUCHTKWALITEIT Het nut van een onderzoek zegt De Ruiter te betwijfelen. ,,Er zal wel uitkomen dat het beneden de norm is. Rond 2000 drong onze stichting aan op een gezondheidsonderzoek vanwege de stank die van de bedrijven aan de overzijde van de Merwede kwam. Het RIVM heeft op verschillende plaatsen in Sliedrecht de luchtkwaliteit gemeten. Daar kwam uit dat er geen significante afwijkingen zijn. We wilden de 174 gezondheidsklachten die inwoners van Sliedrecht bij ons hadden gemeld toch laten onderzoeken en hebben een toxicoloog gevraagd de klachten te rubriceren. Hij concludeerde dat er in Sliedrecht meer mensen zijn die last hebben van tranende ogen, hoofdpijn en hun luchtwegen dan gemiddeld. Daar is niets mee gedaan en dat is toch wel vreemd want van diverse mensen die in de Oude Uitbreiding woonden hoorden we dat hun kinderen binnen drie weken klachtenvrij waren nadat ze waren verhuisd naar een andere plaats."

Label:

DuPont