'We hebben het hier ongelooflijk goed'

Buitenlandjournalist Jilke Tanis reist de wereld af

SLIEDRECHT 'Waar is hun mama? In Syrië. Waar is hun papa? Doodgeschoten.' Dit bericht over twee kinderen aan de bekende 'vluchtelingenkust' op Lesbos zette Jilke Tanis afgelopen zondag op Twitter. Ze voegde er ook een foto bij van de jongen en het meisje, die met hun tante en bijna vijftig andere vluchtelingen op een rubberboot de levensgevaarlijke oversteek vanuit Turkije hadden gemaakt. De in Sliedrecht opgegroeide journalist vloog met haar man vlak na Kerst naar het Griekse eiland. Beiden om zich in te zetten voor Stichting Bootvluchteling. Jilke tekende ook verhalen op voor enkele kranten. Niet voor het eerst. Ze heeft van buitenlandjournalistiek haar professie gemaakt.

Door Erik de Bruin

De artikelen (onder andere over de winterse omstandigheden en uit Marokko en Tunesië gevluchte jongeren die terug moeten keren) verschenen in het Reformatorisch Dagblad en de Hannoversche Allgemeine Zeitung. Voor die laatste krant schrijft ze omdat ze in Hannover woont. ,,Er zijn zoveel vluchtelingen in Hannover. Wij wilden graag iets voor deze mensen betekenen. We hadden nog geen bestemming voor onze Kerstvakantie en besloten ons op te geven. Hoofdzakelijk om te helpen, maar ook om te schrijven. Overal waar ik kom, pak ik pen en papier. Schrijven is mijn passie, ik doe niets liever."

In een medische tent vroeg ze om een notitieblaadje. Daar gebruikte ze de achterkant van. Wat op de voorzijde stond, was schrijnend. 'Time of death.' 'Place where the body was found.' Een bikkelharde realiteit. ,,Het afgelopen jaar zijn ongeveer vierduizend vluchtelingen verdronken. Wat ons opviel was dat er in elke boot veel kleine kinderen zaten. Ik heb een baby van twee maanden oud verschoond. Een moeder reisde alleen met vier kinderen. Sommige vrouwen waren zeven tot negen maanden zwanger." Jilke en haar man maakten deel uit van een team. ,,We hielpen in het nabijgelegen kamp waar ze aan paar dagen konden uitrusten en stonden op de uitkijk aan zee. Als vluchtelingen de twee uur durende oversteek hadden gemaakt, hielpen wij ze uit het water en zorgden we ervoor dat ze het weer warm kregen. De temperatuur lag boven nul, maar door de aanhoudende regen was het erg guur en blubberig." Omdat het veelvuldig stormde, zaten er ook dagen tussen waarin de nog altijd nimmer aflatende vluchtelingenstroom werd onderbroken. ,,Gemiddeld kwamen er ongeveer vijf boten per dag aan. Helemaal volgepropt met mensen, die nepzwemvesten aan hadden. Per persoon kost zo'n oversteek in een gammel, plastic bootje twaalfhonderd euro waarbij hen ook nog eens is voorgehouden dat ze met een klein groepje overvaren."

Emoties

Als de kust is bereikt, komen soms heftige emoties los. ,,Bij één groep was halverwege de oversteek water in de boot gekomen. Om te voorkomen dat ze zouden zinken, gooiden alle mensen hun bezittingen overboord. Toen ze de overkant haalden, konden sommigen niet stoppen met huilen. Ze kusten de grond en ons en waren zielsgelukkig." Voor een andere groep liep het fataal af. ,,We hebben het niet gezien, maar wel op de radio gehoord. Al aan het begin was de boot in de problemen geraakt. Aan de Turkse kust zijn later 34 lichamen aangespoeld." Even valt een alleszeggende stilte. ,,Telkens merk je dat we het hier, in West-Europa, ongelooflijk goed hebben", zegt ze later. Jilke heeft al veel van de wereld gezien. Ze reisde naar drie verschillende continenten. Vaak als journalist. Met als doel om over een bepaald onderwerp zoveel mogelijk mensen te spreken en dat van allerlei kanten te belichten. Hoewel ze uitgebreid research doet, weet ze nooit exact hoe de reis zal verlopen. ,,Dingen gebeuren soms heel spontaan. Zo was ik bijvoorbeeld in Tunesië om te schrijven over de christelijke minderheid in dat land. Toen ik in Tunis was, hoorde ik dat de aartsbisschop van Noord-Afrika in deze stad woont. Ik heb de taxichauffeur gevraagd of hij mij naar zijn appartement wilde rijden en ben zo brutaal geweest om te vragen of ik hem mocht interviewen. Dat mocht. Zo kwam ik heel toevallig aan een prachtig verhaal."

'Verdieping'

Brutale of misschien beter gezegd assertieve mensen hebben de halve wereld. Ze stapt in een wildvreemd land zonder schroom op iemand af voor een interview. ,,Mensen ontmoeten vind ik het mooiste aspect van mijn beroep. Als toerist zie je veel van een land, maar de gesprekken zijn vaak oppervlakkig. Als journalist kom je veel meer te weten en verdiep je je ook meer. Mensen willen hun wereld laten zien. Vertellen alles over hun cultuur, religie en alledaagse leven." ,,Of je ook op je hoede moet zijn? Natuurlijk. Je moet niet naïef zijn. Ik zorg er altijd voor dat er mensen zijn die weten waar ik ben en waar ik mee bezig ben." Om in Kenia met Somalische christenen te spreken (in het Oost-Afrikaanse land geen minderheid, maar binnen de Somalische gemeenschap wel), deed ze zich voor als een watercontroleur. ,,Om mezelf te beschermen, maar vooral ook om te voorkomen dat zij in de problemen zouden komen. Als bekend wordt dat ze een ander geloof aanhangen dan de islam moeten ze vrezen voor hun leven. Een blanke journalist die hen opzoekt voor een interview wekt argwaan."

Ze was in Egypte ten tijde van de revolutie die president Mubarak omver wierp en in Birma schreef ze over boeddhistisch geweld tegen moslims. De Sliedrechtse bezocht het Aziatische land, waar veel armoede heerst, twee keer. ,,In 2010, toen Birma nog een militaire dictatuur was, en in 2014, twee democratische verkiezingen later. Van al mijn reizen heeft dit denk ik de meeste indruk gemaakt. Omdat de veranderingen zo groot zijn. Terwijl het overigens nog wel een heel authentieke cultuur is." ,,Wat er nog op mijn To Visit-list staat?" Ze kan een glimlach niet onderdrukken. ,,Ook dat gebeurt altijd heel spontaan. Zuid-Amerika is wel een wens. Het enige nadeel is dat je daar Spaans of Portugees moet spreken en niet zover komt met alleen Engels." Dat hoeft haar er niet van te weerhouden om naar dit werelddeel af te reizen. Met behulp van een tolk redde ze zich immers ook in het Spaanstalige Mexico waar ze in een grensstad latino's interviewde die naar de Verenigde Staten trokken om daar, in het 'beloofde land', een betere toekomst op te bouwen. Een ticket voor het eerstvolgende buitenlandse avontuur heeft ze al. ,,In maart vliegen we naar Taiwan. In principe om vakantie te vieren, maar je weet maar nooit. Op elke hoek van de straat is een verhaal."

Extreemrechts

In Wolfsburg, waar ze eerst woonde, ervaarde ze dat letterlijk. ,,In onze straat vond een demonstratie plaats van extreemrechts waar ook linkse tegendemonstranten op af waren gekomen. In Duitsland gebeurt dat regelmatig. Neo-nationalisme is daar echt een thema. Ik ben me erin gaan verdiepen en heb er verhalen over gemaakt voor Nederlandse kranten en tijdschriften. Verslagen, maar ook interviews. Met een demonstrantenleider bijvoorbeeld. Ze zijn heel uitgesproken, maar ook uitgekiend. Rechtsextremisten weten exact wat ze wel en niet kunnen zeggen. Foute uitspraken over Hitler zal je ze niet snel op betrappen. Daar moeten ze ook mee oppassen. Een oudere vrouw die openlijk de Holocaust ontkende, kreeg pas een gevangenisstraf opgelegd." Jilke klust bij met communicatie- en vertaalwerk en is regelmatig te gast bij een radiostation in Hannover om over Nederlandse nieuwsgebeurtenissen te praten. Andersom schrijft ze voor Nederlandse media over wat er in haar Duitse 'achtertuin' gebeurt. Op nog geen honderd kilometer van Hannover ligt de al genoemde Volkswagenstad Wolfsburg. Ze bezocht het immense concern voor een reportage. Dat was nog voor de veelbesproken 'sjoemeldiesels' aan het licht kwamen. Daar heeft ze later over geschreven. Kijk voor een impressie van haar werk op www.jilketanis.nl.

Foto: Op het Griekse 'vluchtelingeneiland' Lesbos hielp Jilke onder andere deze twee kinderen, die zonder ouders de levensgevaarlijke oversteek hadden gemaakt.