• Archief BDU

'Lozingsverbod GenX houdt geen stand'

SLIEDRECHT Discussies over DuPont en Chemours, de twee chemische concerns uit Dordrecht die aan de rivier en recht tegenover Sliedrecht liggen, zijn sinds anderhalf jaar bijna aan de orde van de dag. Omwonenden maken zich ongerust en dat doen de landelijke volksvertegenwoordigers ook, zo bleek woensdagmiddag tijdens een debat in de Tweede Kamer. Alle fracties die spreektijd hadden aangevraagd spraken zich kritisch uit over dit onverkwikkelijke dossier. Beide bedrijven kregen er flink van langs. Het paal en perk stellen waarover werd gerept is echter niet zo gemakkelijk als gedacht.

door Erik de Bruin

Diverse moties (de stemming is op dinsdag 23 mei) werden ontraden door staatssecretaris Sharon Dijksma. Richting GroenLinks gaf ze aan dat als de partij wil dat de lozing van GenX tijdelijk wordt stopgezet ze de motie op een andere plek moet indienen, namelijk: bij de provincie. ,,Zij is de vergunningverlener. Wij hebben hier geen bevoegdheid over. Dat wil overigens niet zeggen dat de provincie er alleen voor staat. We trekken samen op." Hiermee reageerde ze ook op opmerkingen van de PvdA en de PVV dat overheidsorganisaties in het verleden niet altijd even goed samenwerkten en elkaar de zwarte piet toespeelden. De PvdD wil dat grote chemiebedrijven onder toezicht van het Rijk worden gesteld. ,,Dat kan alleen als er sprake is van taakverwaarlozing", aldus Dijksma. ,,Dat is niet het geval. De provincie zit als een bok op de haverkist." Máár, zo betoogde ze ook, kan niet alles voor elkaar krijgen. ,,Een moratorium (wat GroenLinks bepleit, red.) betekent feitelijk dat de vergunning moet worden ingetrokken. Het bedrijf mag dan tot maart 2018, als de uitkomst van het GenX-onderzoek dat in Duitsland wordt verricht bekend is, deze stof niet lozen. Het probleem is dat het bedrijf dit niet kan opvangen. De gevolgen zullen groot zijn." ,,De fabriek zal dan dicht moeten en dat vinden wij een stap te ver gaan. Bovendien houdt het geen stand bij de rechter", sprak ook de VVD zich uit. Dat laatste kon ook uit de reactie van de staatssecretaris worden opgemaakt. ,,Je moet een sterke positie hebben om uitstel of een direct verbod (waar de PvdD op aandrong, red.) af te dwingen. Als de provincie hier als vergunningverlener toe zou besluiten dan is dat niet houdbaar omdat het wetenschappelijke bewijs van echte gezondheidsschade er (nog) niet is. Wat je wél kunt doen is een enorme extra veiligheidsmarge opleggen. Zodat je in elk geval het zekere voor het onzekere neemt. Daar is de inzet van de provincie op gericht en daar steunen we ze in. Dat de vergunning wordt aangescherpt en de lozingen worden ingeperkt. De in het drinkwater gemeten concentraties zijn laag en vormen nu geen risico voor de volksgezondheid. Deze situatie willen we behouden."

VOORZORGSBEGINSEL Volgens de PvdD zou het bevoegd gezag conform het voorzorgsbeginsel alleen de uitstoot en lozing van chemische stoffen mogen toestaan waarvan is bewezen dat ze ongevaarlijk zijn. Dijksma knikte, maar antwoordde ook dat dit beginsel pas wordt gehanteerd sinds in 2007 de Europese REACH-verordening van kracht is. De deugdelijkheid van chemische stoffen moet sindsdien worden aangetoond. Daarvoor was er jarenlang geen strikte regelgeving en kregen chemiegiganten, zo stelde Dijksma, veel ruimte. ,,Met de kennis van nu kunnen we vaststellen dat we dat niet goed hebben gedaan. Van asbest wisten ook lange tijd de schadelijke gevolgen niet. Dat is een wake up call geweest. Er is een versnelling gekomen in het stoffendossier. Er wordt onderzoek gedaan naar stoffen die minder goed in beeld zijn en via REACH kunnen we ook het voorzorgsbeginsel toepassen." Maar dus niet wat betreft GenX en haar voorganger PFOA, in 2013 op een lijst met zeer zorgwekkende stoffen geplaatst en verbannen uit de chemische industrie, die al voor de registratieplicht, toen er nog geen stoffenbeleid was, op de markt waren. De staatssecretaris zei met een 'onhoudbaar' verbod op de GenX-lozingen geen valse verwachtingen te willen wekken. D66 sprak over een vals gevoel van veiligheid en doelde daarmee op het RIVM-rapport dat op 11 mei verscheen. ,,In het verleden zijn mensen aan veel hogere PFOA-concentraties blootgesteld." ,,Die hogere concentraties zijn inderdaad nog zichtbaar én dat vijf jaar nadat de stof niet meer is gebruikt", reageerde Dijksma. Ze vertelde de Kamerleden dat er bij 3 van de 382 personen die hun bloed hebben laten testen tijdens het in het najaar uitgevoerde steekproef- en verificatieonderzoek een hogere concentratie is vastgesteld dan de gezondheidskundige grenswaarde van 89 nanogram per milliliter. Bij achttien personen (allen direct omwonenden; daar had de Sliedrechtse wethouder Hanny Visser het over tijdens een persbijeenkomst vlak na de uitgave van het rapport, red.) is de PFOA-waarde hoger dan verwacht. ,,In het verleden zullen die concentraties nog hoger zijn geweest", sprak Dijksma. ,,Hoewel de gezondheidseffecten volgens literatuuronderzoek beperkt zijn, begrijp ik dat dit onrust geeft. Het hoort niet in het lichaam thuis."

'GRIJZE UITKOMST' Punt. Zo stonden de politieke partijen er ook in. In krachtige bewoordingen kregen DuPont en spin-off Chemours de wind van voren. ,,DuPont wist al in 1982 (doelend op een recente publicatie in het Algemeen Dagblad, red.) dat omwonenden risico liepen", stak D66 van wal. ,,Vanwege het economische belang werd dat verzwegen. Kan het bedrijf aansprakelijk worden gesteld voor deze catastrofe?" Ze vroeg ook naar de gezondheid van de (oud-)medewerkers. Daar stak ook het CDA op in. ,,Hier wordt in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoek naar verricht. Wanneer is dit afgerond en horen we de resultaten?", aldus de christendemocraten, die vierkant achter de claim van omwonenden (er wordt vijftig miljoen geëist) zeiden te staan en hun bezorgdheid zeiden te begrijpen over de GenX-techniek. ,,Wat komt er na GenX? Wanneer houdt dit op?", vroeg de SP zich hardop af. ,,In de Verenigde Staten is een schikking getroffen van 670 miljoen dollar. Vanwege dezelfde stof. Ook hier is commotie ontstaan en dat is volkomen terecht. DuPont stelt het zakelijke boven het gezondheidsbelang. Nu gaan ze weliswaar investeren in een proefinstallatie, maar dat is slechts een piepkleine pleister op een levensgrote wond. Waarom stoppen we niet hier? Waarom staan we toe dat de slager zijn eigen vlees keurt?" De VVD zei het goed vinden dat de GenX-vergunning uit voorzorg wordt aangepast. Het RIVM-rapport kon de liberalen niet bekoren. ,,Het schept niet de duidelijkheid die we hadden gehoopt. De omgeving van de fabriek wil antwoorden. Dat ze die niet krijgen, is frustrerend. Het is een grijze uitkomst, dat maakt het zo gecompliceerd. We hadden gehoopt op zwart-wit." De PVV zei de uitkomsten ook weinig concreet te vinden. De kritische pijlen waren tevens op de overheid gericht. ,,Wat is er misgegaan met de jarenlange toezicht en handhaving? Vertrouwen is goed, maar controle is beter. Gezondheid en veiligheid moeten te allen tijde zijn gegarandeerd en niet langer een speelbal zijn van bedrijven." Omwonenden hebben volgens de partij recht op duidelijkheid. ,,In plaats van bijpraatsesies met de huisarts."

OPENBAAR MINISTERIE De staatssecretaris wees erop dat de gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht een informatieavond gaan houden. In de zomer wordt het onderzoeksrapport over de medewerkers van DuPont verwacht. Tevens gaf ze aan het krantenartikel te hebben gelezen over de wetenschap die bij DuPont al aan het begin van de jaren tachtig bestond over de schadelijke gezondheidseffecten van PFOA. Het Algemeen Dagblad legde de hand op interne documenten van het bedrijf waaruit volgens de krant blijkt dat onderzoekers destijds hadden aangeraden het gebruik van deze verdachte hulpstof, die nodig was bij de fabricage van het welbekende teflon (datzelfde geldt nu voor GenX) uit te faseren. In Dordrecht zijn ze daar pas in 2002 mee begonnen. Er was een beperkte kennis over de lange termijn-effecten, zo was afgelopen woensdag in het betreffende artikel te lezen, maar wel het besef dat het kanker kan veroorzaken. ,,Ik hoop en verwacht dat het Openbaar Ministerie meeleest", zei Dijksma hierover. Om, zoals ze zelf uitdrukte, de rechtsgang niet in de wielen te rijden, wenste ze het daarbij te laten. ,,Het recht moet z'n beloop krijgen." De schuldvraag werd daardoor enigszins vermeden, al gaf de bewindsvrouw wel ruiterlijk toe dat de chemische industrie, vrij vertaald, de vrije hand heeft gehad en dat het van groot belang is om te onderzoeken of ze daar wel deugdelijk mee om zijn gegaan.